جزئیات خود را فراموش کرده اید؟

اوزون درمانی زخم و سوختگی

هم اکنون افراد بسیاری هستند که با معضلات و مشکلات فراوانی نسبت به ترمیم زخم ها دست به گریبان بوده و علاوه بر بیمار، نزدیکان و آشنایان آنان نیز به نوعی در مشکلات آن سهیم می باشند. زخم ها آنقدر متنوع هستند که نمی توان جز از راه دسته بندی آنها، به یک طرح درمانی منظم با توجه به شیوه های متفاوت دست یافت. امروزه راه های متفاوتی برای مبارزه با زخم ارائه و پیشنهاد گردیده که عموماً در بسیاری از زخم ها به عنوان کمک درمان محسوب می شوند.

اکسیژن توانایی انتشار در بافت ها و منع رشد باکتری های بی هوازی و پرورش محتوای اکسیژن بافت های درمان شده را دارد . بنابراین می تواند از شدت محرومیت اکسیژن بافت ها بکاهد .

با این حال ازن بعنوان یک مولفه سازنده افزوده ، دارای خصوصیاتی است که به وضوح فراتر از کاربرد اکسیژن به تنهایی می باشد. دو خاصیت ذکر شده عبارتند از : ۱- گستره وسیع تری از فعالیت کشنده پاتوژن ها و ۲- افزایش قطر عروق خونی مویرگ ها و تحریک بیشتر جریان خون در بافت ها با کلیه منافع جانبی شامل قابلیت دسترسی بیشتر مواد غذایی و مولفه تطبیق ایمنی شناختی و دفاع .

دسته بندی زخم ها را با توجه به شکل ظاهری و پیشرفت آنان به انواع قرمز، زرد ، سیاه، مختلط و فشاری شرح داده و سپس راه های درمان را ذکر می کنیم. لازم به ذکر است برای درمان هر زخم، به هر دلیل ابتدا لازم است در مورد اتیولوژی زخم اطلاعاتی به دست آوریم. چرا که خیلی از موارد درمان زخم ها میتواند نسبت به زخم دیگر نتیجه معکوس نیز داشته باشد. مثلاً بیماری که زخم ناشی از یک اسفروسیتوز ارثی (کم خونی) دردناک، مقاوم به درمان و عود کننده دارد ، ممکن است با روش اسپلنکتومی درمان شود. یا زخم ناشی از واسکولیت (التهاب رگ های خونی) ممکن است با استروئید درمان گردد. در صورتی که استروئید ترمیم زخم های معمولی را به تاخیر می اندازد. همچنین باید به حاد یا مزمن بودن زخم ها توجه نمود چرا که عموماً زخم های حاد گرانولاسیون و ترمیم خوبی دارند، در صورتیکه زخم های مزمن در بلند مدت می توانند درمان گردند که بسیاری از آنان دچار بیماری دیگری مثل دیابت، ضعف ایمنی یا عروقی را به همراه دارند که باید از اقدامات کمکی مانند استفاده از فاکتور های رشد، آنتی بیوتیک ها، پیوند های پوستی و اکسیژن فعال استفاده نمود. مطلب حائز اهمیت اینکه اکنون اکثر جامعه پزشکی ما با واژه اکسیژن فعال (activated oxygen ) که اوزون نامیده می شود بیگانه می باشند. در صورتیکه در جوامع پزشکی کشور های پیشرفته نزدیک به ۲۵ سال است که استفاده از شیوه اوزون تراپی را به عنوان درمان زخم و دیگر موارد را به عنوان کمک درمان تلقی می کنند. البته در خصوص درمان زخم ها دستیابی به اطلاعات ضروری در مورد بیماران از جمله تاریخچه، توجه به سن، عادات زندگی، وضعیت تغذیه ای و دارویی، بیماری های زمینه ای، حالات روحی- روانی و احیاناً اطلاعات خاص در مورد هر بیمار بسیار حائز اهمیت می باشد. مثلاً هر چه سن بیمار بیشتر باشد ترمیم زخم به علت مشکلات عروقی و فاکتور های ترمیمی کندتر صورت می گیرد. همچنین استعمال سیگار و مصرف الکل، سوء تغذیه، داروهای ضعیف کننده ایمنی، کمبود برخی ویتامین ها از عوامل تاخیر زخم می باشند. با توجه به تقسیم بندی زخم به انواع قرمز، زرد، سیاه، مختلط و فشاری، درمان های معمول با توجه به وضعیت ظاهری آنان انجام می گردد.

۱- زخم قرمز

این زخم ها دارای رنگی قرمز تا ارغوانی روشن می باشند که تصمیم گیری در مورد درمان این زخم ها بستگی به روند ترمیم و نوع عملکرد پزشک بر بیمار دارد. اما بطور کل برای تسریع در بهبود زخم فراهم نمودن محیط مرطوب از اهمیت فراوان برخوردار است. می توان این محیط را به شیوه اوزون تراپی با استفاده از آب حاوی اکسیژن فعال یا به وسیله سالین یا رینگر لاکتات ایجاد نمود. راه های متداول و شناخته شده در جامعه پزشکی استفاده از پانسمان های مرطوب است که در این پانسمان ها از چند لایه گاز خیس شده با محلول سالین روی زخم استفاده می شودکه در نهایت روی این لایه ها گاز خشک و لایه گاز وازلین تمیز می گذارند و بانداژ می کنند. روش دیگری که هم اکنون در جوامع پیشرفته و برخی از پزشکان داخلی از آن استفاده می کنند برگرفته از گاز اکسیژن فعال (اوزون) می باشد. این گاز به نام های اکسیژن نوزاد و اتم اکسیژن مرسوم بوده و از مولکول اکسیژن به دست می آید که قابلیت فوق العاده و حیرت آوری در ترمیم بافت و ضدعفونی زخم ها دارد. البته اکسیژن مولکولی است پایدار که خودبخود تجزیه نمی گردد اما چنانچه در مجاورت انرژی قرار گیرد شکسته و به دو اتم اکسیژن تقسیم می گردد که همان گاز اکسیژن فعال یا نوزاد اکسیژن می باشد و چون اتم اکسیژن به تنهایی در طبیعت هویت و تعریفی ندارد سریعاً با آلودگی های اطراف خود پیوند نموده و آنها را اکسید و از بین می برد و در مجاورت عملکرد پالایش و ضدعفونی قوی، اتم های اکسیژن با یکدیگر نیز پیوند نموده و مجدداً به اکسیژن تبدیل می شوند. و چنانچه تجمع خروجی اکسیژن فعال را بر روی زخم ایجاد نمائیم علاوه بر ضدعفونی زخم، افزایش اکسیژن نیز باعث ترمیم بافت و حتی رگ زایی نیز می گردد. این شیوه می تواند نیاز روش درمان اول یا متداول امروزی را در خصوص مراحل تعویض پانسمان ها، پوشاندن زخم توسط اکسید روی جهت جلوگیری از ماسیدگی پوست، نگرانی از نفوذ عوامل خارجی استروما و میکروب ها به داخل زخم، نگرانی تبخیر سریع آب و مایعات ، پانسمان های مرطوب، نگرانی عدم تبادل گاز و هوا و موارد دیگر را از بین برده و در نهایت باعث تسریع در ترمیم زخم های قرمز گردد.

۲- زخم زرد

زخم های زرد دارای ترشحات غلیظ یا رقیق هستند که درمان این زخم ها بر خلاف نوع قرمز، خشک نمودن سطح زخم از ترشحات عفونی مورد نظر بوده که پس از آن اجازه گرانولاسیون زخم داده می شود تا به تدریج تبدیل به زخم قرمز گردد. یکی از روش های متداول برای خشک کردن ترشحات ، شستشوی مکرر و استفاده از پانسمان خیس به خشک است که باعث تبخیر آب از درون زخم می گردد. از دیگر موارد می توان از محول های آنتی سپتیک مثل پرمنگنات پتاسیم استفاده کرد و در زخم های کم ترشح از هیدروکولوئید ها و هیدروژن ها به صورت پانسمان بکار برد. البته در زخم های حاوی ترشحات چرکی زیاد استفاده از پانسمان های مسدود کننده ممنوع می باشد. گروهی از پزشکان نیز از روش لارو درمانی جهت درمان زخم های آلوده که نوعی مگس می باشند استفاده می کنند. این حشرات در محیطی استریل پرورش داده می شوند و فقط از بافت های مرده عفونی تغذیه می کنند و جالب اینکه مواد ترمیم کننده ای مانند الانتوئین از خود ترشح نموده و با حرکت خود بافت های جوانه ای را تحریک می کنند. همانگونه که در قسمت زخم های قرمز گفته شد به دلیل قدرت فوق العاده اوزون ( اکسیژن فعال) در ضدعفونی، می توان زخم ها را پس از شستشو در مجاورت و تماس گاز اکسیژن فعال قرار داد تا باعث کاهش و حذف عفونت در زخم گردیده و با تشخیص پزشک نسبت به میزان استفاده از این گاز سرعت تبدیل زخم زرد را به قرمز افزایش و زمان بهبودی را به طور حیرت آوری کاهش داد. با توجه به اینکه اتم اکسیژن ناپایدار بوده و در زمان استفاده مصرف و تبدیل به اکسیژن می گردد ، باید از این گاز در زمان تولید جهت درمان استفاده نمود که هم اکنون در بسیاری از کشور ها و از جمله ایران، دستگاه های تولید گاز اوزون برای اوزون تراپی را بصورت استفاده خانگی و کلینیکی در اختیار پزشکان و بیماران قرار می دهند و خوشبختانه تعدادی از پزشکان داخلی از این دستگاه ها استفاده نموده و داخل کشور نیز وجود دارد. دستگاه های ترمیم و ضدعفونی زخم دارای ژنراتور هایی هستند که با ایجاد تخلیه الکتریکی یا انرژی بر روی اکسیژن این مولکول را شکسته و از طریق یک لوله خروجی گاز اوزون را در دسترس درمان کننده قرار می دهد که استفاده این گاز همراه با بخار سرد و رطوبت و همچنین بصورت محلول در آب بسیار قوی تر و اثر گذارتر می باشد. چرا که باعث تجمع اتم اکسیژن یا همان اکسیژن فعال در محدوده مورد نظر می گردد. نگهداری گاز اوزون بصورت تزریق در کپسول گاز و حمل و نقل آن مقدور نمی باشد اما می تواند با تزریق آن در روغن زیتون، کنجد و آفتاب گردان به دلیل خاصیت طبی هر دوی آنها جلوی واکنش و فعل و انفعالات پیوندی اکسیژن فعال را گرفت و آن را در دمای زیر صفر درجه مومیایی نمود و بصورت کرم حاوی اوزون جهت اوزون تراپی استفاده نمود. که خوشبختانه تعدادی از پزشکان داخل نیز از آن استفاده می نمایند. در این روش زخم بیمار را داخل آب قرار داده و یا به وسیله کیسه هایی مناسب پوشانده و با تزریق گاز اکسیژن فعال به طور مرطوب به داخل آن کار ترمیم و ضدعفونی زخم را به نحوه فوق العاده ای انجام می دهند و پس از هر مرحله اوزون تراپی سطح زخم را به وسیله کرم های حاوی اکسیژن فعال پوشانده تا علاوه بر ترمیم زخم باعث ریزش بافت های مرده و عفونی زخم بطور خشک شده گردد و در این مرحله زخم مسیر بهبود خود را به سمت زخم قرمز طی می کند. لازم به ذکر است در این مراحل جهت پیشرفت درمان و کاهش زمان بهبودی، استفاده از انواع پانسمان های موجود و کاربردهای متفاوت آنها نسبت به موقعیت ظاهری زخم ها با تشخیص پزشک به عنوان کمک درمان می توان استفاده نمود که در جای خود بسیار حائز اهمیت بوده و می توانند در کنار این روش قدرت عملکرد خود را به خوبی به عنوان درمان مکمل نشان دهند.

۳- زخم سیاه

در این نوع، سطح زخم به وسیله ماده نگروتیک سیاه رنگ و معمولاً چسبنده پوشیده شده است. جهت درمان این نوع از زخم ها باید سطح نگروتیک را دبریدمان کرد تا شرایط را برای گرانولاسیون بافت های زیر فراهم آورد. در مجموع این کار به وسیله ایجاد رطوبت و ممانعت از تخریب مایعات زیرین زخم انجام می گردد. راه های دیگر دبریدمان استفاده از پانسمان های هیدروژل ، پانسمان های خیس به مرطوب دبریدمان شیمیایی ، و اتولیتیک می باشد . همچنین با خیساندن مستقیم زخم نیز می توان دبریدمان را انجام داد ولی باید توجه داشت که این عمل باعث ماسیدگی بافت های سالم اطراف زخم می گردد که در خصوص افراد دیابتی می تواند خطرناک باشد. البته چنانچه در زمان خیساندن مستقیم زخم از اوزون تراپی و آب حاوی اکسیژن فعال استفاده شود می توان از ماسیدگی بافت های سالم اطراف زخم جلوگیری و آن را کاهش داد و از آنجائیکه اوزون به دلیل قابلیت ضد عفونی باعث خشکی پوست می گردد ، لازم است پس از هر بار استفاده محل زخم و اطراف آن را به وسیله کرم حاوی اکسیژن فعال چرب نمائیم تا هم از خشکی پوست جلوگیری شود و هم نسبت به سرعت بهبود زخم تاثیر نماید.

۴- زخم های مختلط

این زخم ها ترکیبی از زخم های سیاه و زخم های تمیز و جوانه ای می باشند که مانند شیوه های پیشنهادی قبل، ابتدا قسمت نکروزه و سیاه زخم را درمان نموده تا پس از نابود شدن عفونت به روش زخم قرمز آن را بهبود نمائیم .

زخم ها را می توان به شیوه ی دیگری نیز دسته بندی نمود:

زخم های عفونی

این دسته بندی از زخم هنوز به حالت مزمن ناشی از ترکیب هماهنگی گردش خون و حملات شدید عفونت زا نرسیده است . در حقیقت ، این دسته بندی از زخم ممکن است به سادگی پس از یک عمل جراحی نمود یافته وبطور بالقوه مستعد عفونت باشد.

ازن تراپی موضعی در چنین مواردی ممکن است به تنهایی باز دارنده ( پیشگیری کننده ) باشد و از یک سو با هدف پیشرفت جریان خون و از سوی دیگر منع رشد و ازدیاد ارگانیسم های عفونت زا صورت گرفته باشد .

زخم های درحال بهبودی ضعیف

مهار و کنترل زخم هایی که به کندی رو به بهبود پیش می روند به طور نا امید کننده ایی مشکل به نظر می رسد . برخی از این زخم ها درخور بازگشت هستند ، بنابراین استراتژی های درمانی حالت تهاجمی تری به خود گرفته اما الزاماً تاثیر گذار به نظر نمی رسند .

بطور کلی ، چنین زخم هایی که به کندی التیام می یابند به واسطه کهنگی بهبودی شان به تعریف خود مقروض هستند . این کاهش سرعت در التیام زخم ها از حضور انواع ترکیبی ارگانیسم های مزاحمی ناشی می شود که در پناه زخم ها قرار گرفته اند . ارگانیسم های زنده به طور پیوسته در تماس با پاتوژن ها می باشند ، اینها تحت شرایط مناسب می توانند بطور انگل وار تکثیر شده تا به خلق شرایط بیمارگونه بپردازند . انواع متفاوت بسیاری از پاتوژن ها ممکن است در برگیرنده طیف وسیعی از تنوع عفونت زا باشند .

باکتری های بی هوازی – باکتری هایی که برای تکثیر نیاز به اکسیژن ندارند ( مثل باکتری مانندها ، کلوستریدیوم ، استرپتوکوک ) ممکن است به طور مسموم کننده ای در سطوح عمیق تر پوست فعال شده ، نسبت به تاثیرات التیام بخش اکسیژن ایزوله گردند. باکتری های بی هوازی مسئول بسیاری از عفونت های ویرانگرمی باشند که عموماً تحت عنوان قانقاریا شناخته می شوند . از سوی دیگر باکتری های هوازی با لایه های روپوستی ساختگی شناسایی میشوند . با این وجود زمانیکه لایه بعدی از بین میرود آنها در فرآیندهای عفونت زا با نفوذتر جلوه می کند . ( مانند روپوست استافیلکوکوک ، Corynebacteria ، Propionobacteria )

سوختگی

سوختگی های ناشی از حرارت به درجات یک ، دو و سه تقسیم بندی شده و درجه بندی آن نسبت به عمق آسیب دیدگی به بافت بستکی دارد . سوختگی های درجه یک سطحی بوده و شامل قرمزی ، تورم و درد می شوند . سوختگی های درجه دو روی پوست و بخشی از پوست زیرین آسیب می بیند که منجر به تاول و زخم می گردد. بهبود در این نوع سوختگی طی یک تا سه هفته حاصل شده و نهایتاً ممکن است اثر کچکی از سوختگی را از خود به جا گذارد . در سوختگی درجه سه بافت ماهیچه ایی و استخوان نیز درگیر می شوند و عفونت های ثانویه نیز در اکثر موارد به دنبال سوختگی رخ می دهند . در این مورد جراحت بافت ها چشمگیر تر بوده و در مواردی که به عفونت می انجامد کارآمد ترین راه درمان پیشنهاد ازن درمانی موضعی می باشد ، بطوریکه دامنه ارگانیسم های پاتوژنتیک در سوختگی ها بطور گسترده ای وسیع بوده و به همین دلیل اوزون درمانی بسیار ایده آل می باشد .

منبع: سایت جامع تحقیقات و اطلاعات اوزون

بالا